Pefef
Pefef, Yozgat ilinde sık sık tüketilen bir sokak lezzeti. 1997 yılında UNESCO tarafından koruma altına alınan lezzet şu anda dünya üzerindeki en iyi 10 yiyecek listesinde en tepeye oturmuştur.[1] 2015 yılında Amerika Birleşik Devletleri tarafından yapılan seçmeler ile dünyanın gelmiş geçmiş en iyi yiyeceği seçilmiştir.
Tarihi
Tahmini olarak 14. yüzyılın başlarında, Büyük Kıtlık döneminde Yozgat ilinin Boğazlıyan köyünde değirmenler bozuk olduğundan buğdayı direkt süt ve çiğ köfte ile karıştıran 72 yaşındaki bir teyze tarafından icat edilmiştir.[2] Sonuç olarak Büyük Kıtlık nedeniyle baş gösteren açlık krizinden dolayı Boğazlıyan köyünde görülen boğazlama olayları büyük oranda azalmıştır. İlk önce bu haliyle tüketilen pefef, 15. yüzyılın başlarında, Büyük Bolluk döneminde formülün yeniden geliştirilmesi ve içine pala ve jilet benzeri kesici/delici aletlerin konulması ile günümüzdeki halini almıştır.
19. yüzyılın başlarında Yozgat kralı Esporokotitas'ın en sevdiği yiyecek olduğundan pefef'i milli kaynak ilan etmiş ve ülkedeki pefef standlarının yarısından fazlasını sarayına taşıtmıştır. 1955 yılında CIA tarafından gerçekleştirilen Tops operasyonunda hazineden 300 bin ton pefef kaçırılmıştır.[3] Sonrasında 1963 yılında yayınlanan raporda devlet hazinesinde hala yaklaşık 2.3 milyon ton pefef olduğu belirtilmiştir. Yozgat ili 2026 yılı itibari ile dünya pefef rezervlerinin %99.8'ine sahiptir.
Genellikle çocuklar tarafından tüketilen yiyecek, içinde çokça bulundurduğu besleyici maddelerin yanı sıra içerisindeki kesici/delici aletler ile çocukların dişlerini/diş etlerini daha dayanıklı hale getirmektedir.[4]
Aldığı ödüller
Pefef, dünya genelinde bir çok ödüle layık görülmüştür:
- UNESCO En Güzel Yemek Ödülü (1997)
- Ağzımın Suyu Aktı (ASA) Ödülü (1999)
- Türk Sokak Cevheri Ödülü (2001)
- İsrail En Büyük Yahudi Ödülü (2003)
- ASELSAN Yeme de Yanında Yat Ödülü (2006)
- Forbes Güçlü İş Kadınları Ödülü (2010)
- USA Divine Cuisine Ödülü (2015)
- En Temiz Ofis Ödülü (2019)
Ayrıca 2010 yılında "En İyi Erkek Aktör" Oscar ödülünü almaya hak kazanan pefef, ödülü abartılı bulduğu için reddetmiştir.[5]
Etimoloji
Moğol bilim insanlarının 1997 yılında yaptığı araştırmada pek bir sonuca ulaşılamamıştır. Bu olay neticesinde insanların ilgisini çeken olayı 1999'da Afrikalı bilim insanları ele almıştır ve Cengiz abi'nin de yardımı ile 2001 yılında detaylı bir rapor ortaya koyulmuştur.[6]
"Pefef" kelimesi arapça "kopuz" anlamına gelen "عود" (eud) kelimesinden türemiş olan "peştemal" anlamına gelen "بيفيف" (bevev) kelimesinin peltek bir amca tarafından devamlı okunup durması sonrası günümüzdeki "pefef" halini almıştır.